علیرضا بیرانوند؛ از کارگری و کارواش تا مهار پنالتی کریستیانو رونالدو علیرضا بیرانوند از روستای سرابیاس و کار در کارواشهای تهران به جایی رسید که در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۸ پنالتی کریستیانو رونالدو را در جام جهانی روسیه مهار کرد و سالها بعد بهعنوان نخستین دروازهبان تاریخ، جایزه بازیکن سال آسیا را گرفت.
فهرست مطالب
- کودکی و ریشههای عشایری
- فرار به تهران و شبهای کارگری
- از نفت تهران تا پرسپولیس؛ ساختن دروازهبان شماره یک
- رکوردهای عجیب پرتاب دست و سبک بازی
- شبی که نام بیرانوند جهانی شد؛ پنالتی رونالدو
- لژیونر شدن و تجربه اروپا
- جوایز فردی و جایگاه تاریخی در آسیا
- چرا روایت بیرانوند برای فوتبال ایران مهم است؟
- سؤالات متداول
علیرضا بیرانوند، دروازهبان تیم ملی فوتبال ایران، از روستای عشایری سرابیاس و سالهای کارگری و کار در کارواش و کارخانه در تهران به نقطهای رسید که در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۸ پنالتی کریستیانو رونالدو را در جام جهانی روسیه مهار کرد و امروز در فهرست پرافتخارترین دروازهبانهای آسیا قرار گرفته است.
کودکی و ریشههای عشایری
علیرضا بیرانوند ۳۰ شهریور ۱۳۷۱ (۲۱ سپتامبر ۱۹۹۲) در روستای سرابیاس از توابع خرمآباد لرستان به دنیا آمد. منابع مختلف او را فرزند یک خانواده عشایری و از طایفههای کوچنشین زاگرس معرفی کردهاند که سالهای کودکیاش را میان چوپانی و بازی با توپهای ساده در زمینهای خاکی گذراند. پدر با فوتبال حرفهای مخالف بود و بیشتر روی کار کردن او حساب میکرد؛ همین تضاد، هسته بسیاری از روایتهای بعدی درباره مسیر زندگی بیرانوند را شکل داده است.
فرار به تهران و شبهای کارگری
بیرانوند در اوایل نوجوانی، بعد از یک مشاجره خانوادگی، با پول قرضی از یکی از بستگان، سوار اتوبوس شد و تنها به تهران رفت تا شانسش را در فوتبال امتحان کند. در نخستین سالهای حضور در پایتخت نه خانهای داشت و نه قرارداد جدی؛ بین کار در کارخانه تولید لباس، کارواش، رستوران فستفود و رفتگری خیابانها، گاهی روی زمین سرد خواب میکرد و صبحها خود را به زمینهای تمرین میرساند. در روایتهای فارسی از این دوره، بارها به گذراندن شبها در اطراف ورزشگاهها و پارکهای نزدیک مجموعههای ورزشی تهران اشاره شده است؛ تصویری که خود بیرانوند هم در مصاحبههایش تأیید کرده، هرچند جزئیات دقیقش همیشه یکسان نقل نمیشود.
از نفت تهران تا پرسپولیس؛ ساختن دروازهبان شماره یک
پس از آزمونهای متعدد در تیمهای پایه پایتخت، بیرانوند به آکادمی نفت تهران رسید و در سال ۲۰۱۱ برای این باشگاه در رده بزرگسالان اولین بازی حرفهایاش را انجام داد. قد حدود ۱٫۹۵ متر و واکنشهای تندش خیلی زود او را در لیگ برتر ایران قابلتشخیص کرد و با چند فصل خوب در نفت تهران، نامش بهعنوان یکی از گزینههای آیندهدار دروازه تیم ملی مطرح شد.
در سال ۲۰۱۶ با یکی از گرانترین قراردادهای تاریخ پرسپولیس تا آن زمان، به این باشگاه پیوست و همراه با تیم برانکو ایوانکوویچ و بعدتر یحیی گلمحمدی به چند قهرمانی متوالی لیگ برتر، جام حذفی و سوپرجام رسید. حضور در فینال لیگ قهرمانان آسیا ۲۰۱۸ و کلینشیتهای پیاپی در مسیر آن، جایگاه او را بهعنوان دروازهبان شماره یک پرسپولیس تثبیت کرد و عملاً پیراهن شماره یک تیم ملی را هم به او نزدیکتر کرد.
مسیر او از تیمهای کوچکتر تا درخشش در سطح قاره، از نظر اجتماعی شبیه داستانهایی است که در سالهای اخیر برای ستارههایی مثل مهدی طارمی؛ از زمینهای خاکی بوشهر تا درخشش در سنسیرو و اینترمیلان روایت شده است؛ با این تفاوت که بیرانوند در پست دروازهبان توانست سقفهای دیگری را هم بشکند.
رکوردهای عجیب پرتاب دست و سبک بازی
بیرانوند بیش از هر چیز به خاطر پرتابهای بسیار بلند با دست شناخته میشود؛ پرتاب او در بازی ایران و کرهجنوبی در ۱۱ اکتبر ۲۰۱۶ با مسافت ثبتشده ۶۱ متر، بهعنوان رکورد جهانی در کتاب رکوردها ثبت شده است. در بازی پرسپولیس مقابل ذوبآهن در ۱۷ آوریل ۲۰۱۹ هم ضربه دراپکیک او با حدود ۷۸ متر، رکورد دیگری برای یک دروازهبان در سطح حرفهای ثبت کرد.
این توانایی در کنار واکنشهای سریع روی شوتهای نزدیک و جسارت در موقعیتهای تکبهتک، سبک خاصی از دروازهبانی برای او ساخته که بر شروع ضدحملات با دست و پوشش فضای پشت خط دفاع تکیه دارد. همین ویژگیها باعث شده کارشناسان آسیایی او را در کنار رکورددارانی چون دروازهبانهای بزرگ ژاپن و کره، یکی از نمادهای مدرنشدن پست گلری در قاره بدانند.
شبی که نام بیرانوند جهانی شد؛ پنالتی رونالدو
دیدار ایران و پرتغال در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۱۸، ۲۵ ژوئن در ورزشگاه موردوویا آرنا شهر سارانسک برگزار شد و با تساوی ۱–۱ به پایان رسید. در میانه نیمه دوم، خطای اعلامشده روی کریستیانو رونالدو به پنالتی تبدیل شد و ستاره پرتغال پشت توپ ایستاد؛ بیرانوند پس از چند قدم جلو آمدن و نگاه مستقیم به حریف، با شیرجه به سمت چپ ضربه را مهار کرد و صحنهای ساخت که ظرف چند دقیقه در تمام دنیا پخش شد.
بسیاری از رسانهها از همان شب، او را «دروازهبان رکورددار ایران» و «دیوار ایران» نامیدند و این مهار پنالتی را نقطه عطفی در تصویر جهانی فوتبال ایران دانستند، حتی اگر تیم در نهایت از گروه صعود نکرد. این لحظه برای مخاطبان ایرانی، خلاصهای فشرده از سالهایی بود که او در حاشیه تهران بین کارگری، بیخانمانی و تمرین، رویای دروازهبان تیم ملی بودن را زنده نگه داشته بود.
لژیونر شدن و تجربه اروپا
پس از درخشش در پرسپولیس و تیم ملی، بیرانوند در ۲۰۲۰ به رویال آنتورپ بلژیک رفت و نخستین تجربه خود در فوتبال اروپا را آغاز کرد. دورهاش در آنتورپ با نیمکتنشینیهای طولانی همراه بود و در ادامه با انتقال قرضی به بواویشتا در پرتغال، فرصت بیشتری برای بازی پیدا کرد اما هرگز به ثباتی شبیه روزهای پرسپولیس نرسید.
او در ۲۰۲۲ به پرسپولیس برگشت تا دوباره جایگاهش در تیم ملی را محکم کند و سپس در ۲۰۲۴ با انتقال به باشگاه تراکتور، فصل تازهای از حضور در لیگ ایران را آغاز کرد. این رفتوبرگشت میان اروپا و ایران، تصویری واقعبینانه از چالشهای لژیونر شدن برای دروازهبانهای ایرانی ارائه میکند؛ از فشار رقابت در تیمهای اروپایی تا مسئله سازگاری فرهنگی و خانوادگی.
جوایز فردی و جایگاه تاریخی در آسیا
در نوامبر ۲۰۲۶ کنفدراسیون فوتبال آسیا، بیرانوند را بهعنوان «بازیکن سال ۲۰۲۶» معرفی کرد؛ نخستینبار در تاریخ این جایزه که یک دروازهبان به این عنوان میرسد. در شرح رسمی این انتخاب، AFC به هفت قهرمانی لیگ ایران، چند جام حذفی و سوپرجام، نایبقهرمانی لیگ قهرمانان ۲۰۱۸ و عملکرد درخشان او با تراکتور در لیگ قهرمانان Elite اشاره کرده است.
همان گزارشها او را رکورددار بازی برای تیم ملی در پست دروازهبان و صاحب دهها کلینشیت برای ایران معرفی میکنند؛ عدد دقیق بسته به منبع متغیر است، اما همه بر این نکته توافق دارند که بیرانوند اکنون در جمع بزرگترین دروازهبانهای تاریخ آسیا قرار گرفته است.
داستان صعود فردی از روستای محروم تا جوایز قارهای، در ورزش ایران نمونههای دیگری مثل زندگینامه حسن یزدانی؛ پهلوان جویباری و اسطوره بیتکرار کشتی آزاد ایران هم دارد؛ اما دروازهبان بودن و شکستن سقف جوایز آسیایی، روایت بیرانوند را منحصربهفرد کرده است.
چرا روایت بیرانوند برای فوتبال ایران مهم است؟
مسیر بیرانوند از چوپانی و کارگری تا بازی در جام جهانی و انتخاب بهعنوان بازیکن سال آسیا، برای نوجوانی که امروز در زمین خاکی شهر کوچک خودش تمرین میکند، بهشدت قابل لمس است. این داستان نشان میدهد لیگ ایران و تیمهای پایه همچنان میتوانند سکوی جهش باشند؛ اگر استعداد بهموقع دیده شود و بازیکن توان تحمل سالها بیثباتی مالی و روحی را داشته باشد.
در عین حال، حجم روایتسازی در شبکههای اجتماعی درباره زندگی او ـ از اغراق در سختیها تا اسطورهسازی افسانهای ـ یادآور این است که هر زندگینامه ورزشی جدی باید بین قصهگویی جذاب و پایبندی به منبع معتبر تعادل برقرار کند. برای نسل بعدی دروازهبانهای ایرانی، معیار این نیست که چند سیو عجیب دارند؛ این است که آیا میتوانند مثل بیرانوند سالها زیر فشار بایستند و در بزنگاه، ضربه سرنوشتساز را برگردانند.
سؤالات متداول
علیرضا بیرانوند چند بار در جام جهانی بازی کرده است؟
منابع کنفدراسیون فوتبال آسیا، بیرانوند را در فهرست ایران برای سه دوره جام جهانی و سه دوره جام ملتهای آسیا ثبت کردهاند؛ تعداد دقایق بازی او در هر تورنمنت در آمار رسمی فیفا و گزارشهای رقابتی قابل پیگیری است.
رکورد پرتاب دست بیرانوند دقیقاً چقدر است؟
یک پرتاب او در بازی ایران و کرهجنوبی در سال ۲۰۱۶ با مسافت حدود ۶۱ متر بهعنوان رکورد جهانی دستپرانی ثبت شده و یک ضربه دراپکیک ۷۸ متری در لیگ ایران نیز در منابع آماری بهعنوان رکوردی دیگر برای او ذکر شده است.
چرا او به اروپا رفت و دوباره به ایران برگشت؟
پس از چند فصل موفق با پرسپولیس، پیشنهادهای اروپایی برای او جدی شد و انتقال به آنتورپ و سپس بواویشتا فرصت حضور در سطح بالاتر را فراهم کرد؛ اما ترکیبی از رقابت شدید، نیمکتنشینی و مسائل سازگاری باعث شد بازگشت به ایران و بازی در تیمهایی مانند پرسپولیس و تراکتور، انتخاب منطقیتری برای ادامه کارنامهاش باشد.
وضعیت فعلی بیرانوند در تیم ملی چگونه است؟
گزارشهای سال ۲۰۲۶ او را همچنان در زمره دروازهبانهای اصلی ایران و رکورددار بازی در این پست معرفی میکنند، اما فهرست نهایی هر اردو و تورنمنت را باید در اطلاعیههای بهروز فدراسیون فوتبال ایران دید.
آیا مهار پنالتی رونالدو تنها لحظه بزرگ کارنامه اوست؟
خیر؛ هرچند سیو پنالتی رونالدو در جام جهانی ۲۰۱۸ مشهورترین تصویر بیرانوند است، اما قهرمانیهای متعدد لیگ ایران، حضور در فینال آسیا و کسب عنوان بازیکن سال قاره نشان میدهد که کارنامهاش بسیار فراتر از یک لحظه درخشان است.